Artykuły

Aktywność jako potrzeba współczesnego seniora.

Starość jest ostatnią fazą życia. Obecnie poświęca się jej nie mniej uwagi niż wcześniejszym etapom rozwoju człowieka. Dużo mówi się o pomyślnym przystosowaniu się do starości, o potrzebach ludzi starszych, godnym życiu i czynnikach wpływających na zachowanie zdrowia psychicznego i fizycznego. Granice wieku podeszłego są bardzo płynne, a sam proces starzenia przebiega etapami. Najpierw mówimy o etapie starzenia się społecznego, a dopiero później fizycznego, które zależy od warunków i sposobów życia. Światowa Organizacja Zdrowia za początek starości uznaje 60 rok życia. Wyróżnia w niej 3 zasadnicze etapy:

- od 60 do 75 roku życia – wiek podeszły tzw. wczesna starość,

- od 75 do 90 roku życia – wiek starczy zwany także późną starością,

- od 90 roku życia – wiek sędziwy – długowieczność.

Starość jest następującą po młodości i dojrzałości końcową fazą ludzkiego życia kończącą się śmiercią. Ten ostatni okres życia człowieka bywa określany jako późna dorosłość, wiek podeszły, senioralny. Wiek senioralny to często czas gwałtownych zmian stylu życia, przystosowania się do coraz bardziej ograniczonej sprawności, zmniejszającego się kręgu bliskich ludzi, adaptowania do zachodzących zmian. To także odnajdywanie nowych form aktywności, dających poczucie zaspakajania własnych potrzeb i spełnienia oczekiwań innych osób. Schyłkowy okres życia, to tez czas postępującej utraty i konieczności przystosowania się do niej, zmniejszających się sił fizycznych zdrowia, przejścia na emeryturę, śmierci współmałżonka, pogorszenia warunków ekonomicznych, utraty samodzielności i niektórych praw publicznych lub znacznego zawężenia możliwości występowania na równych prawach z innymi dorosłymi- co jest odczuwane niezwykle dotkliwie. Moment rozpoczynania okresu późnej dorosłości wiąże się przede wszystkim z inną formą funkcjonowania niż w poprzednich okresach życia, okresem, przejścia na emeryturę, poziomem sprawności organizmu, warunkami ekonomicznymi, „wizerunkiem” człowieka starego w danej społeczności, naciskami na usuniecie się w cień, ofertami aktywności dla ludzi kończących aktywność zawodową .

Aktywność jest jedną z najistotniejszych potrzeb człowieka starszego, mająca charakter potrzeby obiektywnej ze względu na interes społeczny i jednostkowy Aktywność warunkuje zaspakajanie wszystkich potrzeb człowieka. Zmiany w zakresie pełnionych ról społecznych i zaprzestanie pracy zawodowej prowadzą do powstania dużej ilości czasu wolnego i konieczności zmiany przeważającej wcześniej formy aktywności instrumentalnej związanej z pracą, w której człowiek zmierza do określonego celu, czerpiąc z niej korzyści i satysfakcje na ekspresywną, z wyboru, dla zaspokojenia swoich pragnień i potrzeb.

Wyróżnia się następujące rodzaje aktywności szczególnie ważne seniorów są to min:

1. Aktywność domowo- rodzinna rozumianą jako wykonywanie różnych czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z życiem najbliższej rodziny.

2. Aktywność kulturalna jest bardziej typową dla pozarolniczego wzoru spędzania czasu wolnego przez osobę starszą. Jest ona przejawem miejskiego stylu życia i dotyczy np. czytelnictwa, oglądania telewizji, słuchania radia, korzystania z instytucji kulturalnych, klubów seniora.

3. Aktywność zawodowa odgrywa olbrzymią role w życiu człowieka, zaspakajać potrzebę uznania, użyteczności przydatności. Chroni również przed obniżaniem się pozycji społecznej, ułatwia samookreślenie kulturowe, poprawia samopoczucie. Regularna aktywność ruchowa osób starszych, dbałość o aktywność psychiczną i społeczną poprawiają ogólne samopoczucie, a także samoocenę zdrowia.

4. Aktywność społeczna jest najmniej popularną formą aktywności w tej grupie. Najczęściej uczestniczą w niej osoby, które wcześniej wyróżniały się aktywnością działacza w danym środowisku i w związku z tym znana jest im specyfika tego typu działalności, tj. na rzecz innych i jednocześnie dla wspólnego dobra.

5. Inne formy aktywności są równie ważne, a na szczególne podkreślenie zasługuje aktywność religijna, ponieważ z wiekiem wzrasta znaczenie przypisywane religii i uczestnictwa w jej obrzędach. Można zauważyć pozytywny związek pomiędzy praktykami religijnymi a przystosowaniem się w starszym wieku. Ogromną role w życiu starszych odgrywa również praca na działce, będąca kompensacją pracy zawodowej i kontynuacją styczności z naturą, co jednocześnie wiąże się z specyficznymi kontaktami społecznymi, a przede wszystkim jest sposobnością do aktywizacji fizycznej. Aktywność ta jest zdolnością do intensywnego działania; jest to energia, która stwarza szanse na kontaktowanie się z innymi ludźmi, co ma szczególne znaczenie w wieku starszym. Aktywność umożliwia zaspokojenie potrzeb bio-psycho-społecznych, daje poczucie satysfakcji jest warunkiem odgrywania ról społecznych, funkcjonowania w grupie, w społeczeństwie. Brak aktywności może powodować samotność, izolacje społeczną, postępującą niesprawność, nawet przedwczesną umieralność wśród osób w starszym wieku.

Istotnym elementem pomyślnego starzenia się jest aktywność fizyczna. Zachowanie wysokiej aktywności fizycznej w wieku starszym stanowi jeden z czynników prognozujących dłuższe trwanie życia, umożliwia ludziom starszym zachowanie autonomii i niezależności, a tym samym przyczynia się do poprawy jakości ich życia. Dobra kondycja fizyczna jest istotna dla zdrowia we wszystkich okresach życia, a zwłaszcza w okresie starości. Regularne ćwiczenia fizyczne pomagają w utrzymaniu dobrego stanu zdrowia, poprawiają oddychanie i krążenie, zwiększają elastyczność ciała powodują lepszy sen, zmniejszają też ryzyko ataku serca i poprawiają sprawność fizyczną. Każdy wysiłek fizyczny dotlenia mózg, dzięki czemu poprawia się umiejętność przetwarzania informacji, wydolność percepcyjną i psychiczny dobrostan, wpływając, na zmniejszenie zaburzeń psychicznych, miedzy innym na zaburzenia nastroju. Ponadto aktywność fizyczna jest czynnikiem zwalniającym przebieg starzenia się organizmu. Wpływa na lepsze funkcjonowanie poszczególnych narządów i organów, tym samym wydłuża okres sprawności, niezależności i samodzielności ludzi w wieku senioralnym. Dużym problemem dla ludzi w wieku emerytalnym jest czas wolny, którego starszy człowiek bardzo często nie potrafi sobie „ zagospodarować”. Aktywność fizyczna stwarza szanse odpoczynku od monotonnego życia wypełnionego jedynie obowiązkami domowymi i niepokojem o własne życie. Ruch fizyczny ma szczególne znaczenie dla starszych ludzi żyjących w miastach, pozbawionych naturalnego kontaktu z naturą i pracą fizyczną. Aktywność rekreacyjna osób starszych uzależniona jest od czynników ogólnospołecznych, takich jak: tradycja, styl życia, dostępność sportu ,rekreacji i turystyki, a także indywidualnych takich jak: stan zdrowia, wykształcenie, sytuacja rodzinna i materialna. Aktywność ruchowa zwiększa dopływ dodatnich bodźców psychicznych związanych z ćwiczeniami fizycznymi oraz zmniejsza nasilenie „frustracyjnego stresu psychicznego”. Oprócz „odstresujących” właściwości, aktywność ruchowa pozwala na zapobieganie zniedołężnieniu starczemu, utrzymanie odpowiedniego ciężaru ciała, utrzymanie siły mięśniowej na odpowiednim poziomie oraz poprawę sprawności układu krążenia.

Aktywność ludzi starszych ukierunkowana jest na profilaktykę wykluczenia społecznego, poprawę jakości życia, na współdziałanie ze środowiskiem, na poprawie kondycji psychofizycznej.

Wśród ofert aktywności społecznej oferowanej osobom w wieku starszym wyróżnia się:

-Uniwersytet Trzeciego Wieku. Podstawowym założeniem Uniwersytetów Trzeciego wieku jest stworzenie starszym ludziom szansy i warunków wszechstronnej, autentycznej aktywności, która może mieć charakter ciągły i trwać przez dłuższy czas. Tym samym umożliwia osiągniecie wysokiej sprawności i rozwoju w wybranej dziedzinie zarówno w sensie intelektualnym, jak i fizycznym.

- Kluby Seniora. Innymi formami przeciwdziałającymi osamotnieniu oraz społecznej izolacji, a zarazem wspierającymi możliwości intelektualne starszych osób są kluby seniora. W ramach których osoby w starszym wieku mogą ciekawie i aktywnie spędzać czas, organizując wyjścia lub wyjazdy do teatru czy opery wycieczki i wyjazdy turystyczno-plenerowe, a także uczestniczyć w różnych szkoleniach. Zasadniczym ich celem jest stworzenie warunków do przyjemnego spędzania czasu wolnego, do zaspakajania potrzeb wyższego rzędu (w tym przede wszystkim potrzeby kontaktów towarzyskich, wypoczynku, rozrywki, aktywności oraz potrzeb kulturalno-oświatowych), do kontynuacji lub budzenia zainteresowań. Kluby te mają sprzyjać nawiązywaniu i potrzymaniu kontaktów społecznych, w tym efekcie przeciwdziałać uczuciu pustki nudy i osamotnienia. Realizacji tych celów służą organizowane przez klub zajęcia, zróżnicowane pod względem formy i treści oraz częstotliwości spotkań, a także współpraca klubów z innymi instytucjami i organizacjami np. szkoły, domy dziecka, szpitale, która sprzyja integracji ludzi starszych że środowiskiem. W klubach organizowane są pogadanki, odczyty, cykliczne prelekcje, kursy, które dotyczą rożnych dziedzin wiedzy, kultury i praktyki. Organizuje się także spotkania z ciekawymi ludźmi, wieczory towarzyskie, występy artystyczne, wycieczki krajoznawcze i wypoczynkowe, pikniki, kuligi, zajęcia z tańca towarzyskiego, gry i zabawy ruchowe. Kluby zapewniają gimnastykę leczniczą i zachowawczą, propagują indywidualne bądź zespołowe czytelnictwo czasopism i książek, zachęcają do rozwiązywania krzyżówek, brania udziału w grach stolikowych. .

- Wolontariat. jest to działanie na rzecz ludzi potrzebujących, które daje poczucie użyteczności i satysfakcji z wykonania nawet drobnych czynności. Wolontariusze w starszym wieku pojawiają się w szpitalach, hospicjach, schroniskach, gdzie odwiedzają samotne osoby, robią im też zakupy, czytają książki lub prasę pensjonariuszom domów pomocy społecznej, chodzą z nimi na spacery, wystawy do teatru lub lokali użyteczności publicznej. Wolontariat może mieć charakter pracy indywidualnej lub grupowej, skupionej w różnych organizacjach kościelnych lub świeckich. Bezinteresowna działalność na rzecz osób potrzebujących może mieć charakter krótkoterminowy i bezterminowy, to jest stały i regularny, na przykład praca w świetlicach środowiskowych, ośrodkach pracy z dziećmi.

- Organizacje pozarządowe. Wśród organizacji pozarządowych szczególne miejsce zajmują grupy samopomocowe. Grupy te są dobrowolnymi, małymi strukturami grupowymi, nastawionymi na wzajemną pomoc i osiągniecie określonego celu. Są one zwykle tworzone przez ludzi uznających się za równych sobie, którzy skupili się, aby sobie pomoc w zaspokojeniu wspólnej potrzeby, przezwyciężeniu wspólnego upośledzenia lub utrudniających życie problemów oraz osiągnięcia pożądanych często dostarczają zmian społecznych i osobowościowych. Grupy te często dostarczają pomocy materialnej oraz wsparcia emocjonalnego. Wspólnym celem tych grup jest pomaganie innym, pomagać sobie.

Starzenie się społeczeństwa jest jednym z charakterystycznych zjawisk współczesnego świata. Polega ono na stałym zwiększaniu się liczby ludzi w podeszłym wieku. Prognozy demograficzne wskazują, także że starzenie się polskiego społeczeństwa będzie w szybkim tempie postępować. Obecnie nie do końca można sprecyzować pojęcie - człowiek stary. Wiek biologiczny nie zawsze jest tożsamy ze zmianami psychofizycznymi, a granica starości jest pojęciem względnym, dlatego pojęciem tym zwykło się określać ludzi w wieku poprodukcyjnym (emerytalnym). Okres ten staje się okresem wyciszenia, zasłużonego wypoczynku, ale często z chwilą przejścia na emeryturę pogarsza się jakość życia dlatego starzenie się nie powinno być procesem, który jest nagłym i charakteryzować się całkowitym wycofaniem się seniora z życia społecznego, kulturalnego, towarzyskiego i rodzinnego. Ponieważ powoduje to osamotnienie i izolację, a to z kolei może prowadzić do zaburzeń w sferze emocjonalnej człowieka starszego, a także do poczucia nieprzydatności, osamotnienia, a w konsekwencji do poczucia braku sensu własnego życia. Przez wielu ludzi starość postrzegana jest niekorzystnie jako „czas wyjścia z użycia”. Zaobserwować więc można wyraźną deprecjacje starości, a nawet gerontofobie, czyli wrogi stosunek do ludzi starych, przy jednoczesnym obniżeniu statusu społecznego ludzi w podeszłym wieku. Procesom tym towarzyszą funkcjonowanie w świadomości społecznej wielu stereotypów myślowych w rodzaju: człowiek stary to człowiek niezdolny do współzawodnictwa, chory, opuszczony, samotny, bezradny, niepotrzebny i słaby. W związku z tym ważne jest abyśmy jako członkowie lokalnej społeczności w której żyjemy zauważyli obok siebie innych ludzi nie tylko tych którzy z naszego punktu widzenia wydaja się nam atrakcyjni fizycznie, są młodzi i robią karierę, ale też tych u których widać już na twarzach zmarszczki, a na głowie pojawiają się siwe włosy. Istotne jest żebyśmy chcieli zrozumieć świat ich potrzeb i problemów oraz w miarę swoich możliwości pomóc im w jak najlepszym przeżywaniu ich starości. Bardzo ważna jest w naszym polskim społeczeństwie zmiana toku myślenia o starości i promowanie postaw dialogu miedzy pokoleniowego zarówno w naszych rodzinach, szkołach, zakładach pracy, miejscach zamieszkania jak i środkach masowego przekazu, a nie spychanie ich poza margines życia społecznego. Wskazane by było również inicjowanie w każdej miejscowości działań propagujących aktywne i twórcze spędzanie wolnego czasu przez seniorów. Pamiętajmy, że osoby starsze to skarbnica doświadczeń, a co za tym idzie olbrzymiej wiedzy o życiu, korzystajmy więc z tego i uczmy się od nich.

Anna Greń

 

Źródła

 

  1. Garret G.: Potrzeby zdrowotne ludzi starszych Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1990

  2. Gaworska M., Kozdroń A.: Aktywność fizyczna seniorów jako możliwość rozładowania napięcia i stresu. „ Medi Forum Opieki Długoterminowej”, 2008, nr1(35)

  3. Górna J.: Znaczenie Uniwersytetu Trzeciego Wieku Dla Poczucia Jakości Życia w wieku Senioralnym – na przykładzie UTW w Częstochowie, [W:] A. Horbowski, J. Potoczny (red.): Edukacja i animacja społeczno- kulturalna dorosłych. Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów 2007

  4. Kaczmarek M., Trafiałek E.: Aktywizacja osób w podeszłym wieku jako szansa na pomyślne starzenie. „Gerontologia Polska” 2007, t. 15, nr.4

  5. Leszczyńska –Rejchert A.: Człowiek Starszy i jego wspomaganie – w stronę pedagogiki Starości. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2006

  6. Marchoł M.: Późna dorosłość. „ Remedium”, 2004 nr 6

  7. Orzechowska G. : Aktualne Problemy Gerontologii Społecznej. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko – Mazurskiego Olsztyn 2001

  8. Szarota Z.: Gerontologia społeczna i Oświatowa. Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków, 2004


 


Anna Greń

Święta...
choinka, opłatek, prezenty, czas z rodziną, pasterka, wigilijna kolacja, zapach pieczonego ciasta oraz śnieg, który łaskawie w tym roku raczył spaść. Jest jeszcze coś bez czego te szczególne dni tracą swoją magię... muzyka. Od zawsze podkreślała nastrój, uwznioślała chwilę, wyostrzała smak zapach i emocje. Warto uświadomić sobie, jakie piosenki towarzyszą nam podczas świątecznej krzątaniny, w radio, na zakupach, w domu czy przy samej kolacji wigilijnej. Przedstawiam ranking 20 najbardziej
znanych polskich i zagranicznych utworów, które niezmiennie kojarzą się z Bożym Narodzeniem.
.
U naszych sąsiadów upada rząd i zarządzane są przedterminowe wybory, a polskie media  na ten temat milczą. Słowacja jest naszym bliskim sąsiadem, a mimo to Polacy bardzo mało o tym kraju wiedzą, bo Słowacja funkcjonuje w polskiej świadomości wyłącznie w kontekście turystyki. A szkoda, bo w słowackiej polityce i gospodarce dzieją się niezwykle ważne rzeczy, co pokazały chociażby ostatnie głosowania w sprawie słowackiej pomocy dla Grecji.
.
24 czerwca koncertem Projekt: Chopin zainaugurowano koleją edycję Artystycznego Lata u Kossaków. W tym roku większość koncertów oparta będzie na muzyce Jazzowej, dlatego zachęcamy do bliższego poznania sylwetek artystów, którzy wystąpią bądź już wystąpili w Centrum Kultury i Sztuki Dwór Kossaków.
.

Wybór studiów czy już może pracy to na pewno dość ważny etap w życiu każdego młodego człowieka, szczególnie że decyzje podjęte teraz mogą mieć wpływ na całe życie.

.